UWAGA: Na początku należy podkreślić, że konstrukty mierzone różnymi narzędziami badawczymi służącymi do pomiaru nasilenia uważności są bardzo zróżnicowane. W zależności od przyjętych założeń oraz specyfiki badań, należy dokonać wyboru....więcej TUTAJ
Mierzą one:
1) stan oraz równocześnie cecha (dezidentyfikacja, nieosądzanie, otwartość na negatywne stany umysłowe, rozumienie wglądowe zorientowane na proces, ciekawość i spokój):
– Freiburg Mindfulness Inventory FMI (Walach i in., 2006; polska adaptacja: Radoń, 2017),
– Five Facets Mindfulness Questionairre FFMQ (Baer i in., 2006; polska adaptacja: Radoń, 2014) – 39 itemów; Short Version FFMQ-SF (Bohlmeijer i in., 2011; polska adaptacja: Radoń, Rydzewska, 2018); FFMQ-15 – 15 itemów – dostępna na końcu strony (adaptacja: Radoń, 2025 – badania nieopublikowane);
2) cecha rozumiana jako przeciwieństwo rutynowego, nieświadomego oraz zautomatyzowanego działania The Mindful Attention Awareness Scale MAAS (Brown, Ryan, 2003; polska adaptacja: Radoń, 2014),
3) stan rozumiany jako umiejętność uzyskiwana przez praktykowanie albo podczas praktykowania różnych technik medytacyjnych:
– osiągnięcie podstawowych umiejętności medytacyjnych przez systematyczne i samodzielne praktykowanie różnych technik medytacyjnych: The Short Inventory of Mindfulness SIM-C (Duan, Li, 2016; polska adaptacja: Radoń, badania nieopublikowane),
– osiągnięcie zaawansowania w uważności przez systematyczne oraz długotrwałe praktykowanie różnych technik medytacyjnych: MINDSENS (Soler i in., 2014; polska adaptacja: Radoń, 2020, Kwestionariusz Zaawansowania w Uważności),
– osiągnięcie specyficznych umiejętności po odbyciu trwającego określony czas, np. po ośmiu tygodniach MBSR – pod kierunkiem certyfikowanego nauczyciela – treningu medytacyjnego: Toronto Mindfulness Scale TMS (Lau i in. 2006; polska adaptacja: Radoń i in., nieopublikowane badania),
– osiągnięcie specyficznych umiejętności, które są przydatne do celów psychoterapeutycznych: Kentucky Inventory of Mindfulness Skills KIMS (Baer i in., 2004; brak polskiej adaptacji),
– osiągnięcie albo przywrócenie tzw. bezpiecznego przywiązania (secure attachment) poprzez trenowanie nieprzywiązania w przypadku braku kochających i wspierających opiekunów a jedynie trenera bądź grupy wspótrenujacych uważność Nonattachment Scale (Sahdra i in., 2010; Elphinstone 2020; adaptacja Radoń i Beczek, 2025, badania nieopublikowane dostępne);
4) specyficzny test przygotowany dla dzieci będących w wieku od 12 lat oraz dorosłych Comprehensive Inventory of Mindfulness Experiences – Adolescents CHIME-A (Bergomi i in, 2014; adaptacja – por. Radoń, 2025 – badania nieopublikowane)
Takim przełomowym odkryciem dotyczącym rozumienia pojęcia uważności jako stanu może być rozróżnienie dwóch odmiennych jej aspektów, tj. zdolności do osiągania podstawowych umiejętności, uzyskiwanej podczas systematycznego i samodzielnego praktykowania różnych technik medytacji SIM-C oraz – osiąganego na skutek długotrwałego praktykowania różnych technik medytacji – stanu zaawansowania w uważności MINDSENS. Wprawdzie TMS i KIMS identyfikują również stan uważności rozumiany jako zdolność do osiągnięcia specyficznych umiejętności, jednak są one mniej konkluzyjne, bo dotyczą wyspecjalizowanych umiejętności.
Pewne wskazówki co do modelu uważności zakładanego w stosowanych obecnie narzędziach badawczych przynoszą wyniki badań jakościowych. Ujawniają one bowiem, że metody ilościowe dokonują pewnej redukcji uważności do różnych mechanizmów psychologicznych. Wprawdzie opublikowane już narzędzia ilościowe również odnoszą się do tych aspektów, jednak są one rozproszone:
1) MAAS (jeden czynnik): wzrost spokoju i akceptacji doświadczeń;
2) TMS (dwa czynniki): inkluzyjność i nieselektywność uwagi, dezidentyfikacji z myślami;
3) KIMS (cztery czynniki): wzrost poczucia własnej cielesności, inkluzyjność i nieselektywność uwagi, spadek reaktywności, wzrost spokoju i akceptacji doświadczeń;
4) FMI (jeden, dwa lub cztery czynniki): inkluzyjność i nieselektywność uwagi, zawieszenie starań dotyczących potrzeby kontrolowania doświadczeń, dezidentyfikacji z myślami;
5) FFMQ (cztery lub pięć czynników): wzrost poczucia własnej cielesności, inkluzyjność i nieselektywność uwagi, spadek reaktywności, wzrost spokoju i akceptacji doświadczeń;
6) MINDSENS (trzy czynniki): wzrost poczucia własnej cielesności, spadek reaktywności, dezidentyfikacja z własnymi myślami;
7) SIM-C (trzy czynniki): poprawa poczucia ja, wzrost spokoju i akceptacji doświadczeń.